Skip to content
Health Secrets
Pin It
🛡️ Immune System Supplement Guide
15 min read

रोगप्रतिकारशक्ती वाढवण्यासाठी हळद: क्युरकुमिनचे आरोग्यदायी फायदे

DS
Dr. Sarah Chen
| Dr. Sarah Chen | 2,976 words | 23 citations
Updated this month Last reviewed: July 5, 2026 Medically reviewed by Dr. Sarah Chen

Who This Is For

Best for readers comparing immune system options and trying to avoid hype.

Who Should Be Careful

Not for replacing clinician guidance when symptoms, medications, or lab issues are involved.

#turmeric immunity#curcumin#turmeric benefits#anti-inflammatory immune#golden milk#curcumin supplement

Affiliate Disclaimer |

या लेखात आम्ही विश्वासार्ह असलेल्या काही उत्पादनांच्या ॲफिलिएट लिंक्स (affiliate links) असू शकतात. जर तुम्ही त्या लिंक्सद्वारे एखादी वस्तू खरेदी केली, तर तुम्हाला कोणताही अतिरिक्त खर्च न येता आम्हाला त्यातून थोडे कमिशन मिळू शकते. [पूर्ण खुलासा]

Medical Disclaimer | For informational purposes only. Not a substitute for professional medical advice. Read full disclaimer

M
Email RSS
14 views
45% read to end
15 min read 3.0K words

Key Takeaways

हळदीतील सक्रिय घटक 'करक्युमिन' हे वजनाने केवळ ३-५% असते—याचा अर्थ केवळ अन्नातून मिळणारे प्रमाण रोगप्रतिकारशक्तीसाठी पुरेसे नसते.
क्लिनिकल अभ्यासांनुसार, करक्युमिन शरीरातील दाहक प्रक्रिया (NF-κB pathway) रोखते आणि IL-6 व TNF-alpha सारख्या दाहक सायटोकाइन्सची पातळी २०-४०% पर्यंत कमी करते.
करक्युमिन रोगप्रतिकारशक्तीचे संतुलन राखते—ते T-cell आणि NK cell ची कार्यक्षमता वाढवते, तसेच शरीरातील अति-प्रतिक्रिया (cytokine storms) रोखण्यास मदत करते.
'बायोअवेलेबिलिटी' ही मुख्य समस्या आहे: सामान्य करक्युमिनचे १% पेक्षा कमी शोषण होते, परंतु काळी मिरी (piperine) घेतल्यास हे शोषण २,०००% ने वाढते.
प्रगत फॉर्म्युलेशन्स जसे की 'लिपोसोमल करक्युमिन' (१०-२० पट जास्त शोषण) आणि 'करक्युमिन फायटोसोम' (२९ पट जास्त शोषण) हे महाग असले तरी शोषण वाढवण्यासाठी उत्तम आहेत.
दैनंदिन रोगप्रतिकारशक्तीसाठी, फॅट्सयुक्त (चरबीयुक्त) अन्नासोबत 'बायोपेरिन' (BioPerine) युक्त ५००–१,००० मिग्रॅ करक्युमिन घेणे फायदेशीर ठरते.
दिवसाला ८,००० मिग्रॅ पर्यंतच्या डोससाठी करक्युमिन सुरक्षित आहे, परंतु ते रक्त पातळ करणारी औषधे, मधुमेहाची औषधे आणि इम्युनोसप्रेसंट्ससोबत घेतल्यास समस्या निर्माण करू शकते.
दाहशामक आणि रोगप्रतिकारशक्तीचे फायदे दिसण्यासाठी किमान ४-८ आठवडे नियमित वापर आवश्यक आहे—हे झटपट मिळणारे फळ नाही.
स्वयंपाकात हळद (काळी मिरी आणि चरबी/तेल सोबत) वापरणे आरोग्यासाठी चांगले आहे, पण औषधी गुणधर्मांसाठी सप्लिमेंट्स आवश्यक ठरू शकतात.
कोणत्याही शस्त्रक्रियेच्या किमान २ आठवडे आधी करक्युमिन सप्लिमेंट्स बंद करावेत.

हळद. तुमच्या स्वयंपाकघरातील ती गडद सोनेरी-पिवळी मसाला—जी ज्याला स्पर्श होतो त्याला रंगवते आणि जी आता 'गोल्डन लॅटे' (Golden Latte) मध्येही वापरली जाते. तुम्ही याबद्दल नक्कीच ऐकले असेल. कदाचित तुम्ही एखाद्या कॅफेमध्ये 'गोल्डन मिल्क' ट्राय केले असेल आणि तुम्हाला वाटले असेल की, "याचा खरंच काही उपयोग होतोय का?"

पण, ज्या गोष्टीने माझे लक्ष वेधून घेतले ते म्हणजे—या प्राचीन मुळाचा (root) आयुर्वेदामध्ये ४,००० वर्षांहून अधिक काळ वापर केला जात आहे. तब्बल चार हजार वर्षे! आणि आधुनिक विज्ञान? जे शतकानुशतके पारंपरिक उपचार पद्धतींनी शोधून काढले होते, ते आता विज्ञानालाही पटवून देत आहे.

हळदीचे बहुतेक आरोग्यदायी फायदे ज्या घटकामुळे मिळतात, त्याला 'करक्युमिन' (Curcumin) म्हणतात. हे आपल्याकडे उपलब्ध असलेल्या सर्वात प्रभावी नैसर्गिक दाहशामक (anti-inflammatory) घटकांपैकी एक आहे. यावर आतापर्यंत हजारो वैज्ञानिक अभ्यास झाले आहेत. आणि जेव्हा हळद आणि रोगप्रतिकारशक्ती (Immune System) यांच्या संबंधाचा प्रश्न येतो, तेव्हा संशोधनाचे निष्कर्ष अत्यंत आश्वासक आहेत.

पण—आणि ही गोष्ट खूप महत्त्वाची आहे—यात काही मर्यादा आहेत. खरं तर, अनेक मर्यादा आहेत.

सर्वात मोठी अडचण? तुमचे शरीर करक्युमिनचे शोषण (absorption) फार कमी प्रमाणात करते. तुम्ही जे काही घेता, त्यातील १% पेक्षा कमी प्रमाण खरोखर तुमच्या रक्तप्रवाहात पोहोचते. ते 'गोल्डन मिल्क'? चवीला उत्तम! पण औषधी गुणधर्मांच्या दृष्टीने? त्या प्रमाणात ते कदाचित पुरेसे नसते. हे ऐकणे निराशाजनक वाटू शकते, पण हळदीचा खरा फायदा मिळवण्यासाठी या 'शोषण' (absorption) समस्येबद्दल समजून घेणे अत्यंत आवश्यक आहे.

या मार्गदर्शकात, आपण करक्युमिन रोगप्रतिकारशक्तीला कशी मदत करते, यावर सविस्तर चर्चा करणार आहोत—दीर्घकालीन दाह (inflammation) कमी करण्यापासून ते तुमच्या शरीरातील 'नॅचरल किलर सेल्स' (Natural Killer Cells) सक्रिय करण्यापर्यंत. आपण या 'बायोअवेलेबिलिटी' (Bioavailability) समस्येवर उपाय शोधूया, विज्ञानावर आधारित योग्य डोस समजून घेऊया आणि कोणते सप्लिमेंट्स खरोखर फायदेशीर आहेत, हे ठरवूया.

रोगप्रतिकारशक्तीच्या पायाभूत आरोग्याबद्दल अधिक जाणून घेण्यासाठी आमचा पूर्ण रोगप्रतिकारशक्ती मार्गदर्शक नक्की वाचा.

रोगप्रतिकारशक्तीसाठी हळद आणि करक्युमिनमध्ये काय फरक आहे?

हळद हे Curcuma longa या वनस्पतीपासून मिळणारे एक सोनेरी-पिवळे मूळ आहे, तर 'करक्युमिन' हा त्याचा मुख्य सक्रिय घटक आहे—ज्यामुळे हळदीचे बहुतेक दाहशामक आणि रोगप्रतिकारशक्ती वाढवणारे गुणधर्म प्राप्त होतात. हळदीच्या एकूण वजनात करक्युमिन केवळ ३-५% असते. याचा अर्थ असा की, एक चमचा हळदीच्या पावडरमध्ये केवळ ६-१० मिग्रॅ करक्युमिन असते—जे औषधी वापरासाठी आवश्यक असलेल्या ५००-२,००० मिग्रॅ च्या मर्यादेपेक्षा खूपच कमी आहे.

याचा गणिती अर्थ समजून घेऊया.

हळद हे पूर्ण मूळ आहे—आणि ते आल्याच्या (ginger) कुटुंबातील आहे. याचा वापर शतकानुशतके भारतीय आणि आग्नेय आशियाई स्वयंपाकात केला जातो. करक्युमिनॉइड्समुळेच हळदीला तो गडद सोनेरी रंग प्राप्त होतो. यामध्ये प्रामुख्याने तीन घटक असतात: करक्युमिन (मुख्य घटक), डेमेथॉक्सीकरक्युमिन आणि बिस्डेमेथॉक्सीकरक्युमिन ([1]).

आता, केवळ करक्युमिनबद्दल बोलायचे झाले तर? हळदीचे बहुतेक आरोग्यदायी फायदे—जसे की दाहशामक गुणधर्म, अँटिऑक्सिडंट संरक्षण आणि रोगप्रतिकारशक्तीचे नियमन—हे केवळ करक्युमिनमुळे येतात. पण ते वजनाने केवळ ३-५% असते.

सोप्या भाषेत सांगायचे तर: एक चमचा हळद पावडर साधारण २,००० मिग्रॅ असते. त्यातील ३-५% करक्युमिन म्हणजे केवळ ६-१० मिग्रॅ. जर तुम्हाला रोगप्रतिकारशक्तीसाठी औषधी प्रमाण हवे असेल, तर तुम्हाला दररोज ५००-२,००० मिग्रॅ करक्युमिन लागते. म्हणजेच... ५० ते २०० चमचे हळद! औषधी फायदे मिळण्यापूर्वीच तुम्ही पूर्णपणे पिवळे पडाल!

म्हणूनच करक्युमिन सप्लिमेंट्स उपलब्ध आहेत—ते ९५% करक्युमिनॉइड्ससाठी प्रमाणित (standardized) केलेले असतात, ज्यामुळे तुम्हाला कॅप्सूलच्या स्वरूपात योग्य डोस मिळतो.

आयुर्वेदिक तज्ज्ञांना हजारो वर्षांपूर्वीच हे समजले होते. त्यांनी हळद, काळी मिरी आणि चरबी (तेल/तूप) यांचे मिश्रण वापरले—ज्यामुळे शोषण (absorption) लक्षणीयरीत्या वाढते. हे प्राचीन ज्ञान आणि आधुनिक विज्ञानाचा संगम आहे ([2]).

Visual comparison of turmeric powder versus curcumin supplement showing curcumin content differences
Visual comparison of turmeric powder versus curcumin supplement showing curcumin content differences

करक्युमिन प्रत्यक्षात तुमच्या रोगप्रतिकारशक्तीला कशी मदत करते?

करक्युमिन चार मुख्य प्रक्रियांनी रोगप्रतिकारशक्तीला आधार देते: १. दाहशामक प्रक्रिया (NF-κB pathway) रोखून शरीरातील जुनाट दाह कमी करणे, २. रोगप्रतिकारशक्ती पेशींची (T-cells, macrophages, NK cells) कार्यक्षमता वाढवणे, ३. पेशींना अँटिऑक्सिडंट संरक्षण देणे आणि ४. प्रयोगशाळेतील अभ्यासानुसार जीवाणू, विषाणू आणि बुरशींविरुद्ध लढण्याची क्षमता ठेवणे.

करक्युमिन शरीरातील दाह (Inflammation) कसा कमी करते?

हे सर्वात महत्त्वाचे आहे. शरीरातील 'क्रॉनिक लो-ग्रेड इन्फ्लेमेशन' (दीर्घकालीन सौम्य दाह) हे तुमच्या रोगप्रतिकारशक्तीसाठी घातक असते—ते रोगप्रतिकार पेशींना थकवून टाकते आणि त्यांना सतत सक्रिय ठेवते, ज्यामुळे तुम्ही आजारांना बळी पडता.

करक्युमिनची मुख्य कार्यपद्धती म्हणजे NF-κB पाथवेला रोखणे—जे शरीरातील दाह सुरू करणारा मुख्य 'स्विच' आहे. जेव्हा तणाव, चुकीचा आहार किंवा प्रदूषणांमुळे हा स्विच सुरू होतो, तेव्हा शरीरात दाहक सायटोकाइन्स (IL-6, IL-1β, TNF-alpha) तयार होतात. यांचे प्रमाण वाढले की तुमची रोगप्रतिकारशक्ती स्वतःच्याच शरीरासाठी शत्रू बनू लागते ([3]).

संशोधन सांगते की, करक्युमिन या दाहक घटकांच्या पातळीत २०-४०% पर्यंत घट करते. विशेष म्हणजे, करक्युमिनची दाहशामक क्षमता 'आयबुप्रोफेन' (Ibuprofen) सारख्या औषधांसारखीच प्रभावी आहे, पण त्यासोबत पोटाचे जे दुष्परिणाम होतात, ते करक्युमिनमुळे होत नाहीत ([13]).

आणखी एक महत्त्वाची गोष्ट: करक्युमिन केवळ दाह 'दडवत' (suppress) नाही, तर तो 'नष्ट' (resolve) करण्यास मदत करते. दडवणे म्हणजे समस्या लपवणे, तर 'रिझोल्यूशन' म्हणजे दाहक प्रक्रिया पूर्ण करून ऊतींना (tissues) बरे होण्यास मदत करणे.

करक्युमिन रोगप्रतिकार पेशींचे कार्य कसे नियंत्रित करते?

करक्युमिन केवळ रोगप्रतिकारशक्ती वाढवत नाही, तर ती 'संतुलित' (balance) करते.

एकीकडे, ते T-cell आणि मॅक्रोफेजेसची कार्यक्षमता वाढवते, ज्यामुळे शरीरातील रोगजंतू अधिक प्रभावीपणे नष्ट होतात. तसेच, ते 'नॅचरल किलर सेल्स'ची (NK cells) सक्रियता वाढवते—जे कर्करोग आणि संसर्गजन्य पेशींविरुद्ध लढणारे तुमचे शरीराचे पहिले रक्षक आहेत ([5]).

दुसरीकडे, ते रोगप्रतिकारशक्तीची अति-प्रतिक्रिया (overactivation) रोखते. हे 'Th1/Th2' प्रतिसाद संतुलित करते, जे ऑटोइम्यून आजार आणि 'सायटोकाइन स्टॉर्म' रोखण्यासाठी अत्यंत आवश्यक आहे.

Illustration of curcumin activating immune cells including T-cells macrophages and NK cells
Illustration of curcumin activating immune cells including T-cells macrophages and NK cells

करक्युमिनचे अँटिऑक्सिडंट आणि अँटीमायक्रोबियल गुणधर्म काय आहेत?

तुमच्या रोगप्रतिकार पेशी जंतूंशी लढताना 'फ्री रॅडिकल्स' तयार करतात—पण त्यांना स्वतःच्याच या शस्त्रांपासून संरक्षणाची गरज असते. करक्युमिन एक शक्तिशाली अँटिऑक्सिडंट आहे जे शरीरातील नैसर्गिक अँटिऑक्सिडंट एन्झाइम्सची (SOD, catalase, glutathione) पातळी वाढवते ([7]).

अँटीमायक्रोबियल (जंतूनाशक) दृष्टिकोनातून, प्रयोगशाळेतील अभ्यासांतून असे दिसून आले आहे की करक्युमिन Staphylococcus aureus, E. coli आणि H. pylori सारख्या जीवाणूंचा वाढ रोखते आणि विषाणूंच्या (Influenza, Hepatitis) पुनरुत्पादनात अडथळा आणते. मात्र, हे प्रामुख्याने प्रयोगशाळेतील (in vitro) निष्कर्ष आहेत; मानवी शरीरावर याचे परिणाम तपासण्यासाठी अधिक संशोधनाची गरज आहे.

Infographic showing how curcumin supports the immune system through four mechanisms
Infographic showing how curcumin supports the immune system through four mechanisms

करक्युमिनचा बहुतांश भाग वाया का जातो—आणि ही समस्या कशी सुधारावी?

पाण्यामध्ये कमी विद्राव्यता, यकृताद्वारे (liver) वेगाने होणारे चयापचय आणि कमी आयुष्यकाळ (half-life) यामुळे सामान्य करक्युमिनचे १% पेक्षा कमी प्रमाण रक्तामध्ये शोषले जाते. याचे उपाय म्हणजे 'बायोअवेलेबिलिटी एनहन्सर्स': काळी मिरी (piperine) शोषण २०००% ने वाढवते, तर प्रगत फॉर्म्युलेशन्स (liposomal/phytosome) १०-२९ पट जास्त शोषण देतात.

Golden milk turmeric latte with traditional spices for daily anti-inflammatory support
Golden milk turmeric latte with traditional spices for daily anti-inflammatory support

हे वाचताना मलाही खूप हसू येते, कारण विज्ञानाने करक्युमिनचे फायदे सिद्ध केले आहेत, पण जर ते रक्तापर्यंत पोहोचलेच नाही, तर त्या फायद्यांचा काहीही अर्थ उरत नाही.

कठोर वास्तव हे आहे की, तुम्ही २००० मिग्रॅ करक्युमिन घेतले तरी केवळ १०-२० मिग्रॅ शोषले जाते. बाकीचे थेट पचनसंस्थेतून बाहेर टाकले जाते. तुम्ही प्रत्यक्षात तुमचे पैसे वाया घालवत असता ([8]).

काळी मिरी (Piperine)—एक गेम चेंन्जर

हे सर्वात प्रभावी समाधान आहे. काळी मिरीमधील 'पायपेरिन' (piperine) करक्युमिनचे शोषण २०००% ने वाढवते. १९९८ मध्ये झालेल्या शोबा आणि सहकाऱ्यांच्या संशोधनाने हे सिद्ध केले आहे ([9]).

पायपेरिन यकृतातील त्या एन्झाइम्सना रोखते जे करक्युमिन रक्तामध्ये जाण्यापूर्वीच त्याचे विघटन करतात. तुमच्या डोससोबत केवळ ५-२० मिग्रॅ पायपेरिन घेतल्यास निकाल पूर्णपणे बदलतो.

लेबलवर "Curcumin with BioPerine" किंवा "with piperine" असे लिहिलेले उत्पादन शोधणे हा सर्वात स्वस्त आणि प्रभावी मार्ग आहे.

Chart comparing curcumin bioavailability with different absorption enhancement methods
Chart comparing curcumin bioavailability with different absorption enhancement methods

चरबी (Fat) आणि उष्णता—पारंपारिक ज्ञानाची पडताळणी

करक्युमिन हे 'फॅट-सोल्युबल' (चरबीत विरघळणारे) आहे. ते पाण्यात नाही, तर तेलात विरघळते. नारळ तेल, ऑलिव्ह ऑइल, एवोकॅडो किंवा नट्स असलेल्या अन्नासोबत घेतल्यास याचे शोषण ७-८ पटीने वाढते. म्हणूनच 'गोल्डन मिल्क' (दूध + हळद + फॅट + काळी मिरी) हे अत्यंत प्रभावी आहे ([10]).

तसेच, हळद गरम केल्यामुळे त्याची विद्राव्यता वाढते. म्हणूनच स्वयंपाकात (करणी, सूप, स्ट्यू) वापरलेली हळद कच्च्या स्वरूपात वापरण्यापेक्षा अधिक प्रभावी ठरते.

प्रगत फॉर्म्युलेशन्स (Advanced Formulations)

  • लिपोसोमल करक्युमिन (Liposomal curcumin): हे करक्युमिनला चरबीच्या थरात गुंडाळते, ज्यामुळे पायपेरिनशिवाय १०-२० पट जास्त शोषण होते.
  • करक्युमिन फायटोसोम (Curcumin phytosome): हे करक्युमिनला फॉस्फॅटिडिलकोलीनशी जोडते, ज्यामुळे २९ पट जास्त शोषण होते.
  • नॅनोपार्टिकल करक्युमिन (Nanoparticle curcumin): हे अतिसूक्ष्म कणांचा वापर करते—हे प्रॉमिसिंग आहे पण यावर अजून कमी संशोधन झाले आहे.

हे पर्याय थोडे महाग आहेत, पण प्रति डोस कमी प्रमाणात लागतात आणि ते पेशींपर्यंत पोहोचतात. दीर्घकालीन दाह किंवा गंभीर रोगप्रतिकारशक्तीच्या समस्यांसाठी हे पर्याय नक्कीच फायदेशीर ठरतात.

रोगप्रतिकारशक्तीसाठी दररोज किती करक्युमिन घ्यावे?

सामान्य रोगप्रतिकारशक्तीसाठी, दररोज ५००–१,००० मिग्रॅ करक्युमिन (९५% करक्युमिनॉइड्स असलेले) पायपेरिन किंवा प्रगत फॉर्म्युलेशनसह, फॅट्सयुक्त अन्नासोबत घ्यावे. रक्तातील पातळी स्थिर ठेवण्यासाठी याचे २-३ डोसमध्ये विभाजन करावे. पूर्ण परिणाम दिसण्यासाठी ४-८ आठवडे नियमित वापर आवश्यक आहे.

तुमच्या गरजेनुसार डोस खालीलप्रमाणे असू शकतात:

१. सामान्य रोगप्रतिकारशक्तीसाठी (दैनंदिन देखभाल):

  • ५००–१,००० मिग्रॅ करक्युमिन + ५–२० मिग्रॅ पायपेरिन.
  • फॅट्सयुक्त अन्नासोबत (नाश्ता किंवा रात्रीचे जेवण).
  • दीर्घकालीन वापरासाठी सुरक्षित.

२. दाहशामक उपचारांसाठी (दीर्घकालीन समस्या असल्यास):

  • १,०००–२,००० मिग्रॅ करक्युमिन (दिवसभरात २-३ डोसमध्ये विभागलेले).
  • उदा. ५००-१,००० मिग्रॅ नाश्त्यासोबत आणि ५००-१,००० मिग्रॅ रात्रीच्या जेवणासोबत.
  • काही आठवडे किंवा महिने वापरावे. (डॉक्टरांच्या सल्ल्याने).

३. तीव्र संसर्ग किंवा दाह असल्यास (अल्पकालीन):

  • २,०००–३,००० मिग्रॅ करक्युमिन (दिवसभरात ३ डोसमध्ये विभागलेले).
  • सर्दी, फ्लू किंवा दुखापत असल्यास, जास्तीत जास्त ३ ते ७ दिवस.
  • त्यानंतर पुन्हा सामान्य डोसवर यावे.

महत्त्वाच्या टिप्स: करक्युमिनचा शरीरातील काळ (half-life) कमी असल्याने त्याचे डोस विभागून घेणे फायदेशीर ठरते. तसेच, सातत्य (consistency) सर्वात महत्त्वाचे आहे.

गुणवत्तेचे निकष: ९५% करक्युमिनॉइड्स, बायोपेरिनयुक्त, आणि तृतीय-पक्ष चाचणी (USP, NSF) केलेली उत्पादने निवडा.

रोगप्रतिकारशक्तीसाठी अन्नातील हळद की करक्युमिन सप्लिमेंट्स?

दोन्हींचे महत्त्व आहे, पण त्यांचे कार्य वेगळे आहे. स्वयंपाकातील हळद (दररोज १-२ चमचे काळी मिरी आणि तेलासोबत) सामान्य आरोग्यासाठी उत्तम आहे, तर करक्युमिन सप्लिमेंट्स (५००-२,००० मिग्रॅ) हे औषधी गुणधर्मांसाठी आवश्यक आहेत.

Curcumin dosing guide for immune support showing maintenance therapeutic and acute doses
Curcumin dosing guide for immune support showing maintenance therapeutic and acute doses

माझा प्रामाणिक सल्ला: दोन्ही वापरा.

स्वयंपाकात हळद: हे तुम्हाला संपूर्ण अन्न (whole-food) पॅकेज देते. यात केवळ करक्युमिन नाही, तर इतरही अनेक पोषक घटक असतात.

गोल्डन मिल्क: हे एक उत्तम दैनंदिन विधी (ritual) आहे. यात करक्युमिनचे प्रमाण कमी असले तरी ते चविष्ट आणि आरोग्यदायी आहे.

वास्तव: जर तुम्हाला औषधी (therapeutic) पातळी गाठायची असेल, तर केवळ अन्नातून ते शक्य नाही. त्यासाठी तुम्हाला दररोज २५-१०० चमचे हळद खावी लागेल, जे अशक्य आहे.

माझी शिफारस केलेली पद्धत: १. दररोजच्या जेवणात हळद (१-२ चमचे + काळी मिरी + फॅट) — सामान्य आरोग्य. २. रात्रीचे 'गोल्डन मिल्क' — चविष्ट आणि सौम्य दाहशामक. ३. करक्युमिन सप्लिमेंट (५००-१,००० मिग्रॅ + बायोपेरिन) — औषधी रोगप्रतिकारशक्तीसाठी. ४. आजारपणात डोस वाढवणे (१,०००-२,००० मिग्रॅ) — अल्पकालीन आधार.

करक्युमिन सुरक्षित आहे का? त्याचे दुष्परिणाम आणि औषधांसोबतचे परस्परसंबंध काय आहेत?

करक्युमिन अत्यंत सुरक्षित आहे, विशेषतः ८,०००-१२,००० मिग्रॅ पर्यंतच्या डोससाठी. सामान्यतः याचे दुष्परिणाम कमी आणि सौम्य असतात. मात्र, रक्त पातळ करणारी औषधे, मधुमेहाची औषधे आणि इम्युनोसप्रेसंट्ससोबत याचे गंभीर परस्परसंबंध असू शकतात, ज्यासाठी वैद्यकीय देखरेख आवश्यक आहे.

काही सामान्य दुष्परिणाम (जास्त डोस घेतल्यास): मळमळ, जुलाब किंवा पोटाचा त्रास. अन्नासोबत घेतल्यास हे टाळता येते.

औषधांसोबतचे परस्परसंबंध (महत्त्वाचे):

  • रक्त पातळ करणारी औषधे (Blood thinners): करक्युमिनमुळे रक्त पातळ होण्याची शक्यता वाढते, ज्यामुळे रक्तस्त्राव होण्याचा धोका वाढू शकतो.
  • मधुमेहाची औषधे: करक्युमिन रक्तातील साखर कमी करू शकते, त्यामुळे रक्तातील साखरेची पातळी खूप कमी (hypoglycemia) होऊ नये म्हणून काळजी घ्यावी.
  • इम्युनोसप्रेसंट्स: जर तुम्ही अवयव प्रत्यारोपण (organ transplant) केलेले असेल, तर करक्युमिन टाळावे, कारण ते रोगप्रतिकारशक्ती वाढवते जे या औषधांच्या विरुद्ध जाऊ शकते.
  • केमोथेरपी: काही केमोथेरपी औषधांच्या कार्यामध्ये अडथळा येऊ शकतो, त्यामुळे डॉक्टरांचा सल्ला घेणे अनिवार्य आहे.

कोणी टाळावे?

  • पित्ताशयाचे आजार (Gallbladder disease): करक्युमिन पित्त निर्मिती वाढवते, ज्यामुळे पित्ताशयातील खडे त्रासदायक ठरू शकतात.
  • किडनी स्टोन: हळद/करक्युमिनमध्ये ऑक्सालेट्स असतात.
  • शस्त्रक्रिया: शस्त्रक्रियेच्या २ आठवडे आधी सप्लिमेंट्स बंद करा.
  • गर्भावती महिला: अन्नातील प्रमाण ठीक आहे, पण उच्च डोस टाळावा.
Curcumin safety guide showing important drug interactions and contraindications
Curcumin safety guide showing important drug interactions and contraindications

करक्युमिन प्रत्यक्षात तुमच्या रोगप्रतिकारशक्तीसाठी काय करू शकते (आणि काय नाही)?**

करक्युमिन हे एक प्रभावी दाहशामक आणि रोगप्रतिकारशक्ती संतुलित करणारे घटक आहे, परंतु ते कोणत्याही आजारावरचे 'जादुई औषध' (cure) नाही.

करक्युमिन नक्की काय करते:

  • जुनाट दाह (chronic inflammation) कमी करते.
  • रोगप्रतिकार पेशींची कार्यक्षमता वाढवते.
  • अँटिऑक्सिडंट संरक्षण देते.
  • संसर्गाची वारंवारता कमी करण्यास मदत करू शकते.

करक्युमिन काय करत नाही:

  • संसर्ग, ऑटोइम्यून आजार किंवा कर्करोग पूर्णपणे बरा करत नाही.
  • कोणत्याही आजारापासून संरक्षण देण्याची हमी देत नाही.
  • त्वरित परिणाम देत नाही (किमान ४-८ आठवडे लागतात).
  • डॉक्टरांनी दिलेली औषधे बदलू शकत नाही.

वास्तववादी कालमर्यादा:

  • १-२ आठवडे: शरीरात साठण्याचे प्रमाण सुरू होते, फारसा फरक जाणवणार नाही.
  • ३-४ आठवडे: सांधेदुखी किंवा थकवा कमी झाल्यासारखे वाटू शकते.
  • ५-८ आठवडे: दाहशामक आणि रोगप्रतिकारशक्तीचे स्पष्ट फायदे दिसू लागतात.

थोडक्यात सांगायचे तर: करक्युमिन हे एक चमत्कारिक औषध नाही, पण ते तुमच्या आरोग्य दिनचर्येतील एक अत्यंत मौल्यवान साधन आहे—विशेषतः जेव्हा तुम्ही त्याचे शोषण (bioavailability) वाढवण्यासाठी योग्य उपाय करता.

करक्युमिन वापरण्याची सर्वोत्तम पद्धत काय?

एक दर्जेदार करक्युमिन सप्लिमेंट (५०० मिग्रॅ + बायोपेरिन) निवडा, ते दररोज फॅट्सयुक्त अन्नासोबत घ्या, स्वयंपाकात हळद वापरा आणि ४-८ आठवडे नियमित वापर करून तुमच्या शरीरातील बदलांचे निरीक्षण करा. सुरू करण्यापूर्वी डॉक्टरांचा सल्ला नक्की घ्या.

टप्पा १ — पाया (आठवडे १-२):

  • डॉक्टरांचा सल्ला घ्या (विशेषतः जर तुम्ही इतर औषधे घेत असाल तर).
  • बायोपेरिनयुक्त (९५% करक्युमिनॉइड्स) सप्लिमेंट निवडा.
  • दिवसातून एकदा, मोठ्या जेवणासोबत ५०० मिग्रॅ सुरू करा.
  • स्वयंपाकात हळद आणि काळी मिरी वापरण्यास सुरुवात करा.

टप्पा २ — वाढ (आठवडे ३-४):

  • शक्य असल्यास दिवसातून दोनदा (सकाळी आणि संध्याकाळी) ५०० मिग्रॅ घ्या.
  • रात्रीचे 'गोल्डन मिल्क' सुरू करा.
  • सांधेदुखी किंवा ऊर्जेच्या पातळीतील बदलांची नोंद ठेवा.

टप्पा ३ — अनुकूलन (आठवडे ५-८):

  • निकालांचे मूल्यमापन करा—दाह कमी झाला आहे का?
  • जर साधे सप्लिमेंट्स काम करत नसतील, तर प्रगत (Liposomal/Phytosome) फॉर्म्युलेशनचा विचार करा.

टप्पा ४ — सातत्य (सतत):

  • दैनंदिन डोस सुरू ठेवा.
  • आजारपणात डोस वाढवा (३-७ दिवस).
  • सप्लिमेंट संपण्यापूर्वीच नवीन स्टॉक मागवा—सातत्य मोडल्यास प्रगती मागे पडू शकते.
Curcumin supplement capsules and turmeric powder for immune health support
Curcumin supplement capsules and turmeric powder for immune health support

Top Recommended Products

Comparison shortlist to review before leaving the guide

8 Items
01

BioSchwartz हळद (Curcumin) आणि BioPerine सह १५०० मिग्रॅ

BioSchwartz हळद (Turmeric) · रोगप्रतिकारशक्ती वाढवण्यासाठी, दैनंदिन दाहशामक (anti-inflammatory) वापरासाठी आणि ज्यांनी पहिल्यांदा हळद/करक्युमिन (curcumin) वापरण्यास सुरुवात केली आहे त्यांच्यासाठी उपयुक्त.

Compare
02

NOW Foods टरमेरिक क्युरकुमिन विथ बायोपेरिन व्हेज कॅप्स्युल्स

NOW Foods · कमी खर्चात दररोज वापरणारे ग्राहक आणि दीर्घकालीन देखभालीसाठी लागणारी डोस पद्धत

Compare
03

Jarrow Formulas Curcumin 95 500mg

Jarrow Formulas · ज्यांना इतर कोणत्याही घटकांशिवाय केवळ शुद्ध 'करक्युमिन एक्स्ट्रॅक्ट' (curcumin extract) हवे आहे, त्यांच्यासाठी.

Compare
04

थॉर्न क्युरक्युमिन फायटोसोम (Meriva)

Thorne Curcumin · वैद्यकीय उपयोग, दीर्घकालीन दाह (क्रॉनिक इन्फ्लेमेशन) आणि जास्तीत जास्त जैवउपलब्धता (बायोअवेलेबिलिटी) शोधणाऱ्यांसाठी उपयुक्त

Compare
05

Life Extension Curcumin Elite हळदीचा अर्क (Turmeric Extract)

लाईफ एक्सटेंशन (Life Extension) · ज्यांना रोगप्रतिकारशक्ती आणि हृदयाच्या आरोग्यासाठी प्रगत शोषण तंत्रज्ञान (absorption technology) हवे आहे, त्यांच्यासाठी.

Compare
06

Doctor's Best हाय अब्सॉर्प्शन क्युरक्युमिन विथ बायोपेरिन (BioPerine)

डॉक्टर्स बेस्ट (Doctor's Best) · उपचारात्मक डोस (Therapeutic dosing), दीर्घकालीन वेदना (Chronic pain), आणि ज्यांना प्रति टॅब्लेट १००० मिग्रॅ (1,000mg) डोस हवा आहे त्यांच्यासाठी.

Compare
07

सिम्पली ऑरगॅनिक सुंठ/हळद पावडर (Simply Organic Ground Turmeric Root)

सिम्पली ऑरगॅनिक (Simply Organic) · स्वयंपाक, गोल्डन मिल्क (हळदीचे दूध) आणि दैनंदिन आहारात हळदीचा नैसर्गिक स्त्रोत म्हणून वापर करण्याची पद्धत

Compare
08

Gaia Herbs गोल्डन मिल्क सप्लिमेंट पावडर

Gaia Herbs · सोप्या पद्धतीने तयार होणारे 'गोल्डन मिल्क' (हळदीचे दूध), संध्याकाळच्या वेळी मनाला शांती देणारे, आणि दररोजच्या जीवनशैलीत दाहशामक (anti-inflammatory) गुणधर्मांचा आधार.

Compare

Read the detailed review cards below before opening any retailer link

Further Reading

Further Reading

"हळदीचा प्रवास: जगभरातील पाककृती आणि घरगुती उपाय"

by विविध लेखक

पारंपारिक आयुर्वेदिक पद्धतींमध्ये हळदीचा वापर; 'गोल्डन मिल्क' (सुवर्ण दूध) बनवण्याच्या विविध पाककृती; आणि आधुनिक संशोधनावर आधारित हळदीचे प्रत्यक्ष आरोग्यदायी फायदे.

Why it adds value here

हे मार्गदर्शक तत्वे हळदीचे प्राचीन ज्ञान आणि आधुनिक विज्ञान यांचा मेळ घालतात. रोगप्रतिकारशक्ती वाढवण्यासाठी आणि शरीरातील सूज (inflammation) कमी करण्यासाठी, हळदीचा आहारात आणि दैनंदिन जीवनशैलीत समावेश कसा करावा, याचे शास्त्रोक्त मार्गदर्शन तुम्हाला यात मिळेल.

Best for: ज्यांना पूरक आहार (supplements) सोबतच हळदीचा नैसर्गिक आणि संपूर्ण आहार म्हणून वापर करायचा आहे, अशा वाचकांसाठी

View book details

Further Reading

"अँटी-इन्फ्लेमेशन कुकबुक: सूज (इन्फ्लेमेशन) कमी करण्यासाठी आणि निरोगी राहण्यासाठी चविष्ट आहार पद्धती"

by विविध लेखक

हळदीचा प्रामुख्याने वापर असलेल्या दाहशामक (Anti-inflammatory) पाककृती; व्यावहारिक आहार नियोजन; आणि रोगप्रतिकारशक्ती व दाह कमी करण्यासाठी वैज्ञानिकदृष्ट्या सिद्ध केलेल्या आहार पद्धती.

Why it adds value here

एक दर्जेदार 'अँटी-इन्फ्लेमेटरी' (दाहशामक) पाककला पुस्तक, क्युरक्युमिनच्या पूरक आहारामुळे (supplementation) मिळणाऱ्या फायद्यांना अधिक प्रभावी ठरवू शकते. हे पुस्तक तुम्हाला एक संतुलित आहार पद्धत विकसित करण्यास मदत करते—जशी या लेखात शिफारस केलेली पद्धत आहे.

Best for: ज्यांना केवळ सप्लिमेंट्सवर अवलंबून न राहता, आहाराद्वारे शरीरातील सूज (inflammation) कमी करायची आहे, त्यांच्यासाठी.

View book details

AEO FAQ

Frequently Asked Questions

6 common questions answered

हो, विविध संशोधनांतून असे सिद्ध झाले आहे की हळदीमधील 'करक्युमिन' (curcumin) हे सक्रिय घटक विविध प्रक्रियांद्वारे रोगप्रतिकारशक्तीवर नियंत्रण ठेवण्याचे काम करते. हे घटक शरीरातील T-cell आणि 'नॅचरल किलर' पेशींची कार्यक्षमता वाढवतात, अँटीबॉडीजची निर्मिती सुधारतात आणि मॅक्रोफेजेस (macrophages) सक्रिय करतात. मात्र, केवळ रोगप्रतिकारशक्ती 'वाढवणे' (boost) हा शब्द अपूर्ण आहे—करक्युमिन प्रत्यक्षात रोगप्रतिकारशक्तीचे 'नियमन' (modulate) करते. याचा अर्थ असा की, जेव्हा शरीराची प्रतिकारशक्ती कमी पडते तेव्हा ते तिला बळकट करते आणि जेव्हा ती गरजेपेक्षा जास्त सक्रिय होऊन शरीराला हानी पोहोचवू लागते, तेव्हा ती नियंत्रित ठेवते. ही दुहेरी कार्यपद्धतीच करक्युमिनला अत्यंत प्रभावी बनवते. रोगप्रतिकारशक्तीला खऱ्या अर्थाने फायदा मिळवण्यासाठी, दररोज ५००–१,००० मिग्रॅ करक्युमिन आणि त्याचे शोषण वाढवण्यासाठी 'बायोपेरिन' (BioPerine) सारख्या घटकाची आवश्यकता असते.

रोगप्रतिकारशक्ती वाढवण्यासाठी आणि शरीरातील सूज (inflammation) कमी करण्यासाठी, दररोज नियमितपणे हळदीतील 'करक्युमिन' (curcumin) घेतल्यास त्याचे लक्षणीय परिणाम दिसण्यासाठी साधारणपणे ४ ते ८ आठवके लागतात. काही व्यक्तींना २ ते ३ आठवड्यांतच हलका फरक जाणवू शकतो (उदा. सांधेदुखी कमी होणे किंवा व्यायामानंतर लवकर रिकव्हरी होणे), परंतु दाहशामक (anti-inflammatory) आणि रोगप्रतिकारशक्ती वाढवण्याचे पूर्ण फायदे मिळण्यासाठी ते शरीरात हळूहळू साठत जातात. करक्युमिन हे कोणतेही 'इन्स्टंट' औषध नाही—म्हणूनच, अधूनमधून जास्त प्रमाणात डोस घेण्यापेक्षा दररोज नियमितपणे घेणे अधिक महत्त्वाचे आहे. याचे शोषण (absorption) उत्तम होण्यासाठी, दररोज जेवणासोबत किंवा चरबीयुक्त (fatty) अन्नासोबत याचे सेवन करा.

केवळ हळद पावडर वापरण्यापेक्षा, रोगप्रतिकारशक्ती वाढवण्यासाठी 'कर्क्युमिन' (Curcumin) सप्लिमेंट्स अधिक प्रभावी ठरतात. हळदीमध्ये वजनाच्या केवळ ३ ते ५% कर्क्युमिन असते; त्यामुळे औषधी प्रमाण मिळवण्यासाठी तुम्हाला दररोज २५ ते १०० चमचे हळद खावी लागेल, जे व्यावहारिकदृष्ट्या शक्य नाही. याउलट, ९५% कर्क्युमिनॉइड्स असलेले सप्लिमेंट्स प्रति डोस ५०० ते २,००० मिग्रॅ कर्क्युमिन पुरवतात.

तथापि, दररोजच्या जेवणात हळद, काळी मिरी आणि थोड्या तेलाचा वापर करून केलेले स्वयंपाक आरोग्यासाठी पूरक ठरतात. त्यामुळे, उत्तम आरोग्यासाठी एक आदर्श दृष्टिकोन म्हणजे—सामान्य आरोग्यासाठी आहारात हळदीचा वापर करणे आणि रोगप्रतिकारशक्तीच्या विशिष्ट उपचारात्मक (therapeutic) गरजांसाठी कर्क्युमिन सप्लिमेंट्सचा वापर करणे.

हो, व्यापक संशोधनानुसार दररोज दीर्घकाळ हळदीतील 'करक्युमिन' (Curcumin) सेवन करणे सुरक्षित मानले जाते. विविध अभ्यासातून असे दिसून आले आहे की, दररोज ८,००० ते १२,००० मिग्रॅपर्यंतच्या डोसमध्येही शरीर हे सहज पचवू शकते. तसेच, पारंपारिक औषधी विज्ञानात याचा ४,००० वर्षांचा प्रदीर्घ इतिहास आहे. पूरक आहार (Supplements) म्हणून घेत असलेल्या प्रमाणित डोसमध्ये (दररोज ५००–२,००० मिग्रॅ) त्याचे दुष्परिणाम अत्यंत दुर्मिळ आणि सौम्य असतात. तथापि, जर तुम्ही रक्त पातळ करण्याचे औषध (Blood thinners), मधुमेहावरील औषधे किंवा रोगप्रतिकारशक्ती कमी करणारी (Immunosuppressants) औषधे घेत असाल, तर दीर्घकाळ करक्युमिनचे सेवन सुरू करण्यापूर्वी तुमच्या डॉक्टरांचा सल्ला नक्की घ्या.

हो, सप्लिमेंट संशोधनातील (supplement research) ही सर्वात खात्रीशीर आणि सिद्ध झालेली माहितींपैकी एक आहे. शोबा आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांनी १९९८ मध्ये केलेल्या एका महत्त्वपूर्ण संशोधनात, ज्याचा संदर्भ जवळपास ३,००० पेक्षा जास्त वेळा दिला गेला आहे, असे सिद्ध झाले आहे की, 'पायपेरिन' (काळी मिरीमधील सक्रिय घटक) मानवी शरीरात 'कर्क्युमिन'ची जैवउपलब्धता (bioavailability) २०००% ने वाढवते. पायपेरिन हे यकृतातील (liver) अशा एन्झाइम्सना रोखण्याचे काम करते, जे कर्क्युमिन रक्ताभिसरण प्रणालीत पोहोचण्यापूर्वीच त्याचे चयापचय (metabolize) करून टाकतात. याच कारणामुळे, आता बहुतेक दर्जेदार कर्क्युमिन सप्लिमेंट्समध्ये 'बायोपेरिन' (BioPerine - प्रमाणित पायपेरिन अर्क) समाविष्ट केलेले असते. शरीरासाठी केवळ ५ ते २० मिग्रॅ पायपेरिन पुरेसे असते.

ज्यांना पित्ताशयाचा आजार (gallbladder disease) किंवा पित्तनलिकेत अडथळा (bile duct obstruction) आहे, त्यांनी हळदीचा (curcumin) वापर टाळावा, कारण यामुळे पित्त निर्मिती वाढू शकते. ज्यांना किडनी स्टोनचा (खडा) त्रास राहिला आहे, त्यांनी हळदीतील ऑक्सलेटमुळे (oxalates) काळजीपूर्वक वापर करावा. जे लोक रक्त पातळ करण्याचे औषध (blood thinners), मधुमेहाची औषधे किंवा इम्युनोसप्रेसंट्स (immunosuppressants) घेत आहेत, त्यांनी डॉक्टरांच्या सल्ल्यानेच याचा वापर करावा. हळदीमध्ये रक्त पातळ करण्याचे सौम्य गुणधर्म असल्याने, कोणतीही शस्त्रक्रिया ठरलेली असल्यास, त्या २ आठवडे आधी हळदीचे सेवन थांबवावे. गरोदर महिलांनी हळदीच्या हाय-डोज सप्लिमेंट्सचा वापर टाळावा (मात्र, जेवणातील मर्यादित प्रमाणात वापरलेली हळद सुरक्षित आहे). तुम्हाला काहीही वैद्यकीय समस्या असल्यास, नेहमी तुमच्या डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.

🛡️

Test Your Knowledge

Take our Immune System Quiz and see how much you really know about immune system.

Take Quiz

Was this article helpful?

Written & Reviewed By Experts

Dr. Sarah Chen

Author

Dr. Sarah Chen

MD, ABOIM — American Board of Integrative Medicine

Board-certified physician specializing in integrative and functional medicine with over 15 years of clinical experience. Dr. Chen trained at UCSF Medical Center and completed a fellowship in integrative oncology. She is the lead medical reviewer for Health Secrets, ensuring all content meets the highest standards of clinical accuracy. Her work bridges evidence-based conventional medicine with evidence-informed natural therapies, and she has been published in the Journal of Integrative Medicine and featured in national health media.

Dr. Sarah Chen

Medical Reviewer

Dr. Sarah Chen

MD, ABOIM — American Board of Integrative Medicine

All content is evidence-based, peer-reviewed by qualified professionals, and updated regularly. Our editorial team follows strict guidelines for accuracy and transparency.

References & Citations

23 sources cited

1
Hewlings, S.J. & Kalman, D.S. (2017). Curcumin: A Review of Its Effects on Human Health. Foods, 6(10), 92. View
2
प्रसाद, एस., त्यागी, ए.के., आणि अग्रवाल, बी.बी. (२०१४). क्युरक्युमिनची डिलिव्हरी, जैवउपलब्धता (बायोअवेलेबिलिटी), शोषण आणि चयापचयामधील अलीकडील प्रगती. कॅन्सर रिसर्च अँड ट्रीटमेंट, ४६(१), २–१८. View
3
Sahebkar, A. et al. (2016). Curcumin downregulates human tumor necrosis factor-α levels: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Pharmacological Research, 107, 234–242. View
4
Chainani-Wu, N. (2003). Safety and anti-inflammatory activity of curcumin: a component of turmeric. Journal of Alternative and Complementary Medicine, 9(1), 161–168. View
5
Jagetia, G.C. & Aggarwal, B.B. (2007). "Spicing Up" of the Immune System by Curcumin. Journal of Clinical Immunology, 27(1), 19–35. View

Medical Disclaimer

हा लेख केवळ माहितीच्या उद्देशाने आहे आणि तो वैद्यकीय सल्ल्याचा पर्याय नाही. पूर्ण वैद्यकीय अस्वीकारणाबद्दल वाचा. कोणतेही नवीन सप्लिमेंट (supplement), उपचार किंवा आहारात मोठे बदल करण्यापूर्वी नेहमी तज्ज्ञ डॉक्टरांचा किंवा आरोग्य सेवा प्रदात्यांचा सल्ला घ्या.

Tags: हळदीमुळे रोगप्रतिकारशक्ती वाढवाहळदीतील मुख्य घटक (करक्यूमिन)हळदीचे फायदेदाहशामक रोगप्रतिकारशक्ती (Anti-inflammatory immune)गोल्डन मिल्क (हळदीचे दूध)कर्क्युमिन सप्लिमेंट

You Might Also Like

immune system

इम्युनिटी वाढवण्यासाठी इचिनेशिया (Echinacea): हे खरोखर प्रभावी आहे का?

रोगप्रतिकारशक्ती वाढवण्यासाठी 'इचिनेशिया' (Echinacea) हे सर्वात लोकप्रिय हर्बल सप्लिमेंट मानले जाते, पण याच्या फायद्यांबाबतचे दावे विज्ञानाच्या कसोटीवर उतरतात का? हे पुराव्यांवर आधारित सप्लिमेंट गाईड, सर्दी आणि खोकला रोखण्यासाठी किंवा त्याच्या उपचारांसाठी इचिनेशियाची नेमकी परिणामकारकता तपासते. यामध्ये इचिनेशियाच्या विविध प्रजाती आणि त्यांच्या वापराच्या पद्धतींची तुलना केली आहे, तसेच योग्य उत्पादन निवडण्यासाठी योग्य डोस आणि उत्पादनांच्या शिफारसी देखील दिल्या आहेत.

read →
immune system

अॅस्ट्रॅगॅलस (Astragalus): रोगप्रतिकारशक्ती वाढवण्यासाठी एक प्राचीन उपाय - सविस्तर आढावा

अॅस्ट्रॅगॅलस रूट (हुआंग क्यू) हे पारंपारिक चिनी औषधोपचार पद्धतीमधील (Traditional Chinese Medicine) रोगप्रतिकारशक्ती वाढवणारे अत्यंत महत्त्वाचे औषधी वनस्पतींपैकी एक आहे. गेल्या २,००० वर्षांहून अधिक काळापासून याचा वापर केला जात असून, आधुनिक संशोधनानुसार या वनस्पतीमध्ये असलेल्या 'पॉलीसॅकराइड्स'मुळे (polysaccharides) शरीरातील टी-सेल (T cell), एनके-सेल (NK cell) आणि मॅक्रोफेज (macrophage) यांच्या कार्यक्षमतेत वाढ होऊन रोगप्रतिकारशक्ती सुधारण्यास मदत होते.

read →

Discussion (0)

Loading comments...

More in immune system